Gutenberg چیست و چگونه ویرایش محتوای وردپرس را متحول کرد؟

حدود شش سال پیش وقتی برای اولین بار با ویرایشگر گوتنبرگ مواجه شدم، فکر می‌کردم فقط یک نسخه گرافیکی از ویرایشگر کلاسیک است که ظاهرش تغییر کرده و به‌جز چند دکمه اضافه، تفاوت دیگری ندارد. اما وقتی اولین بلوک سفارشی را نوشتم و متوجه شدم ذخیره‌سازی محتوا از HTML خام به ساختار JSON سازمان‌یافته تغییر کرده، فهمیدم این تحول بسیار بنیادی‌تر از یک تغییر ظاهری است. امروز می‌خواهم به پرسشی پاسخ بدهم که در جلسه‌های مشاوره بارها تکرار شده: ویرایشگر Gutenberg چیست و چگونه محتوای وردپرس را متحول کرد؟ اگر با مفهوم پایه‌ای وردپرس آشنایی کامل ندارید، پیش از ادامه، مطالعه وردپرس چیست و چگونه شروع به کار با آن کنیم نقطه شروع خوبی است. همچنین برای درک عمیق‌تر چارچوب ذهنی، می‌توانید نگاهی به تعریف عمومی WordPress بیندازید تا مبانی روشن شود.

Gutenberg دقیقاً چیست؟

Gutenberg (گوتنبرگ) ویرایشگر پیش‌فرض محتوای وردپرس است که از نسخه ۵.۰ این پلتفرم به‌عنوان جایگزین ویرایشگر کلاسیک معرفی شد. فلسفه اصلی این ویرایشگر، جداسازی محتوا از ظاهر و شکستن محتوا به واحدهای مستقل و قابل جابه‌جایی است که به آن‌ها «بلوک» (Block) گفته می‌شود. در Gutenberg هر پاراگراف، تصویر، تیتر، لیست، جدول، دکمه و حتی کد، یک بلوک مستقل محسوب می‌شود که می‌تواند مستقل از سایر بلوک‌ها ویرایش، جابه‌جا یا حذف شود.

این تفاوت بنیادی، در تجربه روزمره کاربر خودش را نشان می‌دهد. در ویرایشگر کلاسیک، تمام محتوا در یک فیلد بزرگ HTML ذخیره می‌شد و کاربر باید با کد HTML کار می‌کرد تا ساختار پیچیده بسازد. در Gutenberg، کاربر بدون نیاز به کد، می‌تواند ساختارهای پیچیده محتوایی مثل ستون‌ها، گالری‌ها، دکمه‌های تعاملی و layout‌های سفارشی بسازد. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از مفاهیم پایه‌ای داشته باشید، مقاله‌ای که در قالب وردپرس چیست و چگونه انتخاب کنیم نوشته‌ام، چارچوب لایه‌بندی وردپرس را روشن می‌کند.

نکته دومی که در بخش معرفی اهمیت دارد، تفاوت Gutenberg با صفحه‌سازهای خارجی مثل Elementor است. Gutenberg بخشی از هسته وردپرس است و بنابراین از استانداردهای رسمی این پلتفرم پیروی می‌کند. صفحه‌سازهای خارجی، افزونه‌های جداگانه‌ای هستند که در کنار هسته نصب می‌شوند. این تفاوت در سطح معماری، در بلندمدت به تفاوت‌های محسوسی در پایداری، سرعت و قابلیت مهاجرت تبدیل می‌شود. برای درک دقیق‌تر این تفاوت، مقایسه‌ای که در گوتنبرگ و آینده ویرایش محتوا در وردپرس آورده‌ام به‌طور کامل این لایه را باز می‌کند.

در سطح فنی، Gutenberg یک تغییر بنیادی در نحوه ذخیره‌سازی محتوا محسوب می‌شود. محتوا در ویرایشگر کلاسیک به‌صورت HTML خام در جدول wp_posts ذخیره می‌شد، اما در Gutenberg به‌صورت یک ساختار JSON سازمان‌یافته ذخیره می‌شود که هر بلوک را با نوع، ویژگی‌ها و محتوای آن تعریف می‌کند. این تغییر، امکان جداسازی محتوا از ظاهر و امکان استفاده مجدد از محتوا در قالب‌های مختلف را فراهم می‌کند. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از ساختار هسته وردپرس داشته باشید، مقاله‌ای که در ساختار هسته وردپرس چگونه کار می‌کند نوشته‌ام به‌طور کامل این لایه را باز می‌کند.

Gutenberg یک ویرایشگر نیست؛ یک پروتکل جدید برای تعریف محتوا در وردپرس است. این تحول، شبیه مهاجرت از HTML خام به CSS در دهه نود است: در ابتدا ناخوشایند، در بلندمدت ضروری.

از ویرایشگر کلاسیک تا Gutenberg: تاریخچه تحول

Gutenberg در سال ۲۰۱۷ به‌عنوان یک افزونه آزمایشی معرفی شد و در سال ۲۰۱۸ با انتشار نسخه ۵.۰ وردپرس، به‌عنوان ویرایشگر پیش‌فرض تمام سایت‌های وردپرس انتخاب شد. این تحول، یکی از بزرگ‌ترین تغییرات در تاریخ وردپرس محسوب می‌شود و بحث‌های گسترده‌ای در انجمن کاربران و توسعه‌دهندگان ایجاد کرد. یک گروه از کاربران از این تحول استقبال کردند چون ساختار جدید را برای تولید محتوا حرفه‌ای‌تر می‌دانستند، گروه دیگر از پذیرش این تغییر اجباری شکایت داشتند و ترجیح می‌دادند به ویرایشگر کلاسیک برگردند.

در سطح فنی، مسیر تحول Gutenberg از نسخه ۵.۰ تا امروز، سه فاز اصلی را طی کرده است. فاز اول، فاز «معرفی و پذیرش» بود که در آن Gutenberg به‌عنوان جایگزین ویرایشگر کلاسیک معرفی شد و کاربران شروع به یادگیری آن کردند. فاز دوم، فاز «تکامل ساختاری» بود که در آن Gutenberg از یک ویرایشگر ساده به یک ابزار طراحی کامل با قابلیت‌های پیشرفته‌تر تبدیل شد. فاز سوم، فاز «گسترش به FSE» است که در آن Gutenberg از ویرایش محتوا به ویرایش کامل سایت (شامل هدر، فوتر و سایدبار) گسترش یافته است.

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در سال‌های اول معرفی Gutenberg، بسیاری از توسعه‌دهندگان و آژانس‌ها مقاومت می‌کردند و ترجیح می‌دادند از ویرایشگر کلاسیک استفاده کنند. اما با گذشت زمان و بهبود قابلیت‌های Gutenberg، این مقاومت کاهش یافته و امروز اکثر پروژه‌ها با Gutenberg یا نسخه‌های ترکیبی آن کار می‌کنند. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این تحول داشته باشید، مقاله‌ای که در اکوسیستم WordPress چه تحولات تازه‌ای را تجربه می‌کند نوشته‌ام به‌طور کامل این لایه را باز می‌کند.

معماری فنی: از HTML خام تا JSON ساختاریافته

تفاوت بنیادی Gutenberg با ویرایشگر کلاسیک در معماری ذخیره‌سازی محتوا است و همین تفاوت، پایه تمام قابلیت‌های دیگر محسوب می‌شود. در ویرایشگر کلاسیک، محتوا به‌صورت HTML خام در ستون post_content جدول wp_posts ذخیره می‌شد. در Gutenberg، محتوا به‌صورت یک ساختار JSON ذخیره می‌شود که هر بلوک را با استفاده از کامنت‌های خاص HTML تعریف می‌کند.

در سطح فنی، ذخیره‌سازی محتوا در Gutenberg به سه لایه تقسیم می‌شود. لایه اول، ساختار بلوک است که با استفاده از کامنت‌های HTML مثل <!-- wp:paragraph --> و <!-- /wp:paragraph --> تعریف می‌شود. لایه دوم، ویژگی‌های بلوک است که به‌صورت JSON درون کامنت‌ها ذخیره می‌شود، مثل {"align":"center","textColor":"blue"}. لایه سوم، محتوای بلوک است که به‌صورت HTML بین کامنت‌های باز و بسته قرار می‌گیرد.

<!-- wp:paragraph {"align":"center"} -->
<p class="has-text-align-center">این یک پاراگراف است.</p>
<!-- /wp:paragraph -->

این ساختار، مزایای متعددی دارد. اول، امکان جداسازی محتوا از ظاهر که در آن ویژگی‌های بلوک در کامنت ذخیره می‌شود و ظاهر نهایی توسط قالب تعیین می‌شود. دوم، امکان بازیابی محتوا در صورت تغییر قالب که در آن محتوا به‌عنوان HTML استاندارد باقی می‌ماند. سوم، امکان ساخت بلوک‌های سفارشی که در آن توسعه‌دهنده می‌تواند بلوک خود را با تعریف ویژگی‌های خاص بسازد.

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در پروژه‌هایی که از Gutenberg استفاده کرده‌ام، مهاجرت بین قالب‌ها بسیار ساده‌تر از پروژه‌هایی بوده که از صفحه‌سازهای خارجی استفاده می‌کردند. دلیلش این است که محتوای Gutenberg به‌صورت HTML استاندارد در پایگاه داده ذخیره می‌شود و در صورت حذف Gutenberg، محتوا همچنان قابل خواندن است. در مقابل، محتوای صفحه‌سازهای خارجی مثل Elementor یا Divi به‌صورت شورت‌کد یا ساختار اختصاصی ذخیره می‌شود و در صورت حذف افزونه، به متن خام تبدیل می‌شود. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این تفاوت داشته باشید، مقاله‌ای که در افزونه وردپرس چیست و چگونه انتخاب کنیم نوشته‌ام به‌طور کامل این لایه را باز می‌کند.

سیستم بلوک‌ها و انواع آن

سیستم بلوک‌ها، قلب Gutenberg است و درک آن برای استفاده حرفه‌ای از این ویرایشگر ضروری محسوب می‌شود. Gutenberg چهار دسته اصلی بلوک دارد که هر کدام برای هدف مشخصی طراحی شده‌اند. دسته اول، بلوک‌های محتوایی هستند که برای افزودن متن، تصویر، ویدیو، لیست و جدول استفاده می‌شوند. دسته دوم، بلوک‌های چیدمانی هستند که برای ساخت ستون، گروه، ردیف و فاصله‌گذار استفاده می‌شوند. دسته سوم، بلوک‌های تعاملی هستند که برای افزودن دکمه، فرم و سایر عناصر تعاملی استفاده می‌شوند. دسته چهارم، بلوک‌های پویا هستند که محتوای خود را از پایگاه داده می‌خوانند، مثل آخرین نوشته‌ها یا فهرست دسته‌بندی‌ها.

در سطح فنی، هر بلوک در Gutenberg از سه بخش تشکیل شده است. بخش اول، نام بلوک است که با فرمت namespace/block-name تعریف می‌شود، مثل core/paragraph یا my-plugin/custom-block. بخش دوم، ویژگی‌های بلوک است که در یک ساختار JavaScript تعریف می‌شود، مثل title، icon، category و attributes. بخش سوم، رفتار بلوک است که شامل توابع edit و save می‌شود و تعیین می‌کند بلوک در ویرایشگر و در فرانت‌اند چگونه نمایش داده شود.

registerBlockType( 'my-plugin/custom-block', {
  title: 'Custom Block',
  icon: 'smiley',
  category: 'common',
  attributes: {
    content: { type: 'string', default: 'Hello World' }
  },
  edit: ( props ) => { /* ... */ },
  save: ( props ) => { /* ... */ }
} );

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در سایت‌های محتوایی و آموزشی که بلوک‌های سفارشی برای ساختارهای تکراری (مثل کارت دوره، پروفایل تیم و نمونه‌کار) استفاده می‌کنند، Gutenberg به‌طور محسوس زمان تولید محتوا را کاهش می‌دهد چون کاربر بدون نیاز به کد، ساختار پیچیده را از پیش آماده اجرا می‌کند. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از ساخت بلوک سفارشی داشته باشید، مقاله‌ای که در ساخت بلوک سفارشی گوتنبرگ نوشته‌ام به‌طور کامل این لایه را باز می‌کند.

Full Site Editing و ویرایش کامل سایت

Full Site Editing (FSE) که با نام «ویرایش کامل سایت» نیز شناخته می‌شود، دومین تحول بزرگ Gutenberg است که در نسخه ۵.۹ وردپرس به‌عنوان قابلیت پایدار معرفی شد. فلسفه FSE این است که تمام بخش‌های سایت (شامل هدر، فوتر، سایدبار و قالب‌های صفحات) از طریق ویرایشگر بلوکی قابل ویرایش باشند، بدون نیاز به کد یا فایل‌های PHP قالب. این تحول، عمدتاً از طریق قالب‌های بلوکی (Block Themes) پیاده‌سازی می‌شود که به‌جای فایل‌های PHP، از فایل‌های HTML و theme.json استفاده می‌کنند.

در سطح فنی، تفاوت FSE با قالب‌های کلاسیک در سه محور اصلی خلاصه می‌شود. محور اول، ساختار فایل است که در قالب‌های بلوکی به‌جای فایل‌های header.php و footer.php، از فایل‌های HTML با ساختار بلوکی استفاده می‌شود. محور دوم، ذخیره‌سازی تنظیمات است که در قالب‌های بلوکی در فایل theme.json انجام می‌شود، نه در Customizer. محور سوم، روش ویرایش است که در قالب‌های بلوکی از طریق ویرایشگر بلوکی انجام می‌شود، نه از طریق کد یا Customizer.

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در سایت‌های متوسط و کوچک که صاحب سایت خودش محتوا را مدیریت می‌کند، FSE یک تحول آزادکننده بوده است چون به کاربر اجازه می‌دهد بدون کد، ظاهر سایت را به‌طور کامل ویرایش کند. در پروژه‌های سازمانی که قالب‌های اختصاصی دارند، FSE همچنان در مراحل ابتدایی پذیرش است چون برخی از قابلیت‌های پیشرفته آن هنوز در حال تکمیل است. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در ساختار فایل‌های یک قالب استاندارد وردپرس نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

FSE قالب‌های کلاسیک را به‌طور کامل حذف نخواهد کرد، حداقل نه در پنج سال آینده. الگوی تحول وردپرس نشان داده که این پلتفرم به‌جای حذف اجزای قدیمی، در کنار آن‌ها اجزای جدید اضافه می‌کند. اما FSE سهم بازار قالب‌های جدید را به‌طور قابل توجهی به دست خواهد آورد.

ساخت بلوک سفارشی

ساخت بلوک سفارشی، یکی از قابلیت‌های کلیدی Gutenberg است که به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد ساختارهای محتوایی سفارشی برای پروژه‌های خاص بسازند. یک بلوک سفارشی، در واقع یک کامپوننت React است که در ویرایشگر Gutenberg ثبت می‌شود و از طریق API بلوک با هسته ارتباط برقرار می‌کند. برای ساخت بلوک سفارشی، توسعه‌دهنده باید با JavaScript (به‌ویژه React)، PHP و ساختار فایل‌های Gutenberg آشنا باشد.

در سطح فنی، ساخت بلوک سفارشی سه مرحله اصلی دارد. مرحله اول، راه‌اندازی محیط توسعه است که شامل نصب Node.js، npm و ابزار @wordpress/scripts می‌شود. مرحله دوم، تعریف بلوک است که شامل نوشتن فایل JavaScript با استفاده از registerBlockType و تعریف توابع edit و save می‌شود. مرحله سوم، ثبت بلوک در PHP است که شامل نوشتن فایل PHP با استفاده از register_block_type و بارگذاری فایل‌های JavaScript و CSS می‌شود.

// در functions.php قالب یا افزونه
add_action( 'init', function() {
  wp_register_script(
    'my-custom-block',
    plugins_url( 'block.js', __FILE__ ),
    array( 'wp-blocks', 'wp-element', 'wp-editor' )
  );
  register_block_type( 'my-plugin/custom-block', array(
    'editor_script' => 'my-custom-block'
  ) );
} );

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در پروژه‌هایی که ساختار محتوایی تکراری دارند (مثل کارت محصول، پروفایل نویسنده یا نمونه‌کار)، ساخت بلوک سفارشی به‌طور محسوس زمان تولید محتوا را کاهش می‌دهد. اما در پروژه‌های کوچک که نیاز به بلوک سفارشی ندارند، استفاده از بلوک‌های پیش‌فرض Gutenberg انتخاب عملی‌تری است چون بلوک سفارشی نیازمند نگهداری و به‌روزرسانی مداوم است. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در هوک‌های وردپرس چیستند و چگونه کار می‌کنند نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

Gutenberg در برابر ویرایشگر کلاسیک

مقایسه Gutenberg با ویرایشگر کلاسیک، یکی از بحث‌های همیشگی در انجمن وردپرس است و پاسخ آن به سناریوی کاربر بستگی دارد. ویرایشگر کلاسیک یک فیلد بزرگ HTML بود که کاربر در آن متن می‌نوشت و با دکمه‌های ساده (مثل بولد، ایتالیک و لینک) محتوا را قالب‌بندی می‌کرد. Gutenberg یک ویرایشگر بلوکی است که در آن کاربر محتوا را به بخش‌های مستقل تقسیم می‌کند و هر بخش را مستقل ویرایش می‌کند.

در سطح فنی، تفاوت‌های اصلی این دو ویرایشگر در سه محور خلاصه می‌شود. محور اول، ساختار محتوا است که در ویرایشگر کلاسیک به‌صورت HTML خام و در Gutenberg به‌صورت بلوک‌های سازمان‌یافته ذخیره می‌شود. محور دوم، قابلیت‌های ویرایش بصری است که در ویرایشگر کلاسیک محدود و در Gutenberg گسترده است. محور سوم، سازگاری با قالب‌های مختلف است که در Gutenberg بسیار بالاتر است چون محتوا در HTML استاندارد ذخیره می‌شود.

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در سایت‌های محتوایی که نویسندگان حرفه‌ای دارند، ویرایشگر کلاسیک به‌دلیل سرعت نوشتن می‌تواند ترجیح داده شود. در سایت‌هایی که ساختارهای پیچیده محتوایی دارند (مثل سایت‌های آموزشی با کارت دوره و نمونه‌کار)، Gutenberg به‌دلیل قابلیت‌های بصری و ساختاری انتخاب بهتری است. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این مقایسه داشته باشید، مقاله‌ای که در چگونه اولین پست خود را در وردپرس منتشر کنیم نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

Gutenberg و صفحه‌سازهای خارجی

یکی از پرسش‌های پرتکرار در جلسه‌های مشاوره این است که آیا Gutenberg جایگزین صفحه‌سازهای خارجی مثل Elementor و Divi Builder است یا نه. پاسخ این است که Gutenberg یک رویکرد متفاوت از صفحه‌سازهای خارجی دارد و در برخی سناریوها جایگزین آن‌ها می‌شود، در برخی دیگر مکمل آن‌ها.

در سطح فنی، تفاوت Gutenberg با صفحه‌سازهای خارجی در سه محور خلاصه می‌شود. محور اول، معماری ذخیره‌سازی است که در Gutenberg محتوا به‌صورت HTML استاندارد ذخیره می‌شود و در صفحه‌سازهای خارجی به‌صورت شورت‌کد یا ساختار اختصاصی. محور دوم، وابستگی به افزونه است که در Gutenberg صفر و در صفحه‌سازهای خارجی بالا است. محور سوم، سازگاری با قالب‌های مختلف است که در Gutenberg بالا و در صفحه‌سازهای خارجی محدود است.

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در سایت‌های محتوایی و آموزشی که ساختار پیچیده ندارند، Gutenberg انتخاب عملی‌تری است چون محتوای استاندارد و مهاجرت ساده‌تری دارد. در سایت‌های با طراحی بصری پیچیده یا با نیاز به رابط کاربری پیشرفته، صفحه‌سازهای خارجی مثل Elementor Pro می‌توانند مزیت داشته باشند. در سال‌های اخیر، بسیاری از پروژه‌ها به سمت استفاده ترکیبی از هر دو رویکرد حرکت کرده‌اند که در آن محتوای اصلی با Gutenberg و صفحات خاص با صفحه‌ساز خارجی ساخته می‌شود. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در مقایسه Hello Elementor و Neve نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

اشتباهات رایج در استفاده از Gutenberg

اشتباهات رایج در استفاده از Gutenberg، یکی از مسائلی است که در پروژه‌های واقعی بارها دیده‌ام و بسیاری از آن‌ها به مشکلات پنهان در بلندمدت منجر می‌شود. در ادامه، به شش اشتباه رایج اشاره می‌کنم که در پروژه‌های واقعی با آن‌ها مواجه شده‌ام.

• استفاده از بلوک‌های خام HTML به‌جای بلوک‌های ساختاری: بسیاری از کاربران به‌دلیل عادت به ویرایشگر کلاسیک، از بلوک core/html استفاده می‌کنند تا HTML خام وارد کنند. این رویکرد، مزیت اصلی Gutenberg (جداسازی محتوا از ظاهر) را از بین می‌برد و در صورت تغییر قالب، محتوا دچار مشکل می‌شود.
• استفاده از بلوک‌های اختصاصی افزونه‌های غیرمعتبر: برخی افزونه‌های صفحه‌ساز، بلوک‌های اختصاصی خود را در Gutenberg اضافه می‌کنند که ساختار اختصاصی دارند و در صورت حذف افزونه، محتوا به متن خام تبدیل می‌شود. باید از این نوع بلوک‌ها پرهیز کرد و به بلوک‌های هسته یا بلوک‌های سفارشی معتبر اکتفا کرد.
• نادیده‌گرفتن قابلیت pattern‌ها: Gutenberg در نسخه‌های اخیر از قابلیتی به‌نام pattern‌ها (الگوهای آماده) پشتیبانی می‌کند که به کاربر اجازه می‌دهد ساختارهای آماده را روی سایت داشته باشد. بسیاری از کاربران از این قابلیت بی‌خبرند و به‌طور دستی ساختارهای مشابه می‌سازند.
• نداشتن بلوک‌های سفارشی برای ساختارهای تکراری: در پروژه‌هایی که ساختار محتوایی تکراری دارند (مثل کارت محصول یا پروفایل تیم)، نداشتن بلوک سفارشی به‌طور محسوس زمان تولید محتوا را افزایش می‌دهد. اما ساخت بلوک سفارشی نیازمند تیم فنی ماهر است.
• نادیده‌گرفتن theme.json: در قالب‌های بلوکی، فایل theme.json نقش کلیدی در تعریف پالت رنگ، تایپوگرافی و تنظیمات سراسری دارد. بسیاری از کاربران از این فایل بی‌خبرند و تنظیمات را به‌طور دستی در هر بلوک وارد می‌کنند.
• نصب تعداد زیاد بلوک‌های اضافی: بسیاری از کاربران به‌دلیل تبلیغات گسترده، ده‌ها افزونه بلوک اضافی نصب می‌کنند که هر کدام بار اضافه به سایت وارد می‌کند. در عمل، ۹۰ درصد نیازها با بلوک‌های هسته و دو تا سه بلوک سفارشی برطرف می‌شود.

اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این اشتباهات داشته باشید، مقاله‌ای که در آشنایی با پیشخوان وردپرس برای مبتدیان نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

Gutenberg و هوش مصنوعی

هوش مصنوعی، یکی از محورهای تحول Gutenberg در سال‌های اخیر است و در سال‌های آینده، این نفوذ عمیق‌تر خواهد شد. در سطح اکوسیستم، سه جریان اصلی ادغام هوش مصنوعی با Gutenberg دیده می‌شود. جریان اول، افزونه‌های هوش مصنوعی که برای تولید محتوا درون ویرایشگر Gutenberg استفاده می‌شوند. جریان دوم، ادغام هوش مصنوعی در بلوک‌های هسته که در آن قابلیت‌هایی مثل پیشنهاد متن و بازنویسی در ویرایشگر قرار می‌گیرد. جریان سوم، استفاده از هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی layout و طراحی صفحات در Gutenberg.

در سطح فنی، ادغام هوش مصنوعی با Gutenberg از سه طریق انجام می‌شود. روش اول، API هوش مصنوعی است که در آن افزونه‌های خارجی از طریق REST API با سرویس‌های هوش مصنوعی ارتباط برقرار می‌کنند. روش دوم، بلوک‌های هوش مصنوعی است که در آن بلوک‌های اختصاصی برای تولید محتوا طراحی می‌شود. روش سوم، ادغام مستقیم در ویرایشگر است که در آن هسته وردپرس قابلیت‌های هوش مصنوعی را در ویرایشگر Gutenberg اضافه می‌کند.

تجربه‌ای که در پروژه‌های واقعی داشته‌ام این است: در سایت‌های محتوایی که تولید محتوای روزانه دارند، استفاده از هوش مصنوعی برای تولید پیش‌نویس و پیشنهاد ساختار مقاله، به‌طور محسوس زمان تولید محتوا را کاهش داده است. اما در سایت‌های تخصصی که محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی بدون ویرایش انسانی منتشر می‌شود، افت کیفیت محتوا محسوس است. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این تحول داشته باشید، مقاله‌ای که در هوش مصنوعی چگونه به وردپرس کمک می‌کند نوشته‌ام به‌طور کامل این لایه را باز می‌کند.

هوش مصنوعی، ابزار جایگزین نویسنده نیست؛ ابزار توانمندسازی نویسنده است. در پنج سال آینده، سایت‌هایی که برنده می‌شوند، آن‌هایی هستند که از هوش مصنوعی برای تسریع کارهای تکراری استفاده می‌کنند و انرژی انسانی را روی استراتژی و کیفیت متمرکز می‌کنند.

پرسش‌های پرتکرار درباره Gutenberg

این بخش را به سؤالاتی اختصاص داده‌ام که بیشتر در جلسه‌های مشاوره تکرار می‌شوند و پاسخ‌شان در تصمیم نهایی وزن زیادی دارد.

آیا Gutenberg جایگزین ویرایشگر کلاسیک می‌شود؟

Gutenberg به‌طور کامل جایگزین ویرایشگر کلاسیک نخواهد شد، حداقل نه در پنج سال آینده. الگوی تحول وردپرس نشان داده که این پلتفرم به‌جای حذف اجزای قدیمی، در کنار آن‌ها اجزای جدید اضافه می‌کند. ویرایشگر کلاسیک همچنان از طریق افزونه در دسترس است و بسیاری از کاربران حرفه‌ای از آن استفاده می‌کنند. اما Gutenberg به‌عنوان ویرایشگر پیش‌فرض، سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص می‌دهد.

آیا Gutenberg برای مبتدی‌ها مناسب است؟

Gutenberg برای مبتدی‌ها به‌دلیل رابط کاربری بصری و قابلیت‌های drag-and-drop، مناسب‌تر از ویرایشگر کلاسیک است. کاربر مبتدی می‌تواند بدون آشنایی با HTML، ساختارهای پیچیده محتوایی بسازد. اما برای کاربرانی که سال‌ها با ویرایشگر کلاسیک کار کرده‌اند، شیب یادگیری Gutenberg می‌تواند ابتدا کمی چالش‌برانگیز باشد. در نهایت، کاربران تازه‌کار با Gutenberg سریع‌تر از ویرایشگر کلاسیک به بهره‌وری می‌رسند.

آیا Gutenberg روی سرعت سایت اثر می‌گذارد؟

Gutenberg به‌طور پیش‌فرض اثر محسوسی روی سرعت front-end ندارد، چون محتوای تولیدشده به‌صورت HTML استاندارد ذخیره می‌شود و همان‌طور که در ویرایشگر کلاسیک بود، در front-end نمایش داده می‌شود. اما در پنل مدیریت، Gutenberg به‌دلیل بارگذاری JavaScript و CSS اضافی، می‌تواند کندتر از ویرایشگر کلاسیک باشد. اگر سایت شما فقط محتوای Gutenberg دارد، تفاوت سرعت front-end محسوس نیست. اگر از صفحه‌سازهای خارجی در کنار Gutenberg استفاده می‌کنید، بار اضافه محسوس‌تر است.

آیا Gutenberg با تمام قالب‌ها سازگار است؟

Gutenberg با تمام قالب‌های استاندارد وردپرس سازگار است، اما سطح سازگاری متفاوت است. قالب‌های بلوکی (Block Themes) که برای FSE طراحی شده‌اند، سازگاری کامل با Gutenberg دارند. قالب‌های کلاسیک به‌دلیل طراحی متفاوت، ممکن است در نمایش برخی از بلوک‌ها (مثل ستون‌ها و گروه‌ها) نیاز به تنظیمات داشته باشند. در پروژه‌های واقعی، قالب‌های محبوب مثل Astra، GeneratePress و Kadence سازگاری خوبی با Gutenberg دارند.

آیا می‌توانم بلوک سفارشی بسازم؟

بله، Gutenberg از بلوک‌های سفارشی پشتیبانی می‌کند و ساخت آن‌ها از طریق API بلوک انجام می‌شود. برای ساخت بلوک سفارشی، توسعه‌دهنده باید با JavaScript (به‌ویژه React)، PHP و ساختار فایل‌های Gutenberg آشنا باشد. بلوک‌های سفارشی برای ساختارهای تکراری (مثل کارت محصول یا پروفایل تیم) بسیار مفید هستند. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در ساخت بلوک سفارشی گوتنبرگ نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

آیا Gutenberg از RTL و فارسی پشتیبانی می‌کند؟

بله، Gutenberg از RTL (راست‌به‌چپ) و زبان فارسی پشتیبانی کامل دارد. رابط کاربری Gutenberg به‌طور خودکار بر اساس زبان وردپرس تنظیم می‌شود و در حالت فارسی، تمام عناصر رابط از راست به چپ نمایش داده می‌شوند. بلوک‌های هسته هم از RTL پشتیبانی می‌کنند. اما در بلوک‌های سفارشی، توسعه‌دهنده باید RTL را به‌طور صریح پیاده‌سازی کند. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در چگونه قالب وردپرس را برای زبان فارسی آماده کنیم نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

آیا Gutenberg از SEO پشتیبانی می‌کند؟

بله، Gutenberg از SEO پشتیبانی کامل دارد و افزونه‌های سئو مثل Rank Math و Yoast SEO با آن یکپارچه هستند. افزونه‌های سئو در ویرایشگر Gutenberg یک metabox اختصاصی اضافه می‌کنند که در آن کاربر می‌تواند عنوان سئو، توضیحات متا و کلمات کلیدی را وارد کند. همچنین، ساختار HTML تولیدشده توسط Gutenberg استاندارد و سئو-پسند است. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در بهترین افزونه‌های سئو وردپرس نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

آیا می‌توانم از Gutenberg در کنار Elementor استفاده کنم؟

بله، استفاده همزمان از Gutenberg و Elementor امکان‌پذیر است اما توصیه نمی‌شود چون سطح تماس سایت با هسته وردپرس را دو برابر می‌کند و ممکن است به تعارض منجر شود. اگر مجبورید از هر دو استفاده کنید، توصیه می‌شود محتوای هر نوشته را با یک ابزار بنویسید، نه ترکیبی. اگر می‌خواهید درک عمیق‌تری از این لایه داشته باشید، مقاله‌ای که در بررسی افزونه Elementor نوشته‌ام به‌طور کامل این موضوع را باز می‌کند.

آیا Gutenberg از تولید محتوا با هوش مصنوعی پشتیبانی می‌کند؟

Gutenberg به‌طور مستقیم از هوش مصنوعی پشتیبانی نمی‌کند، اما افزونه‌های خارجی این قابلیت را اضافه می‌کنند. این افزونه‌ها معمولاً از طریق REST API با سرویس‌های هوش مصنوعی (مثل OpenAI و Anthropic) ارتباط برقرار می‌کنند و قابلیت‌هایی مثل تولید پیش‌نویس، بازنویسی متن و پیشنهاد ساختار مقاله را در ویرایشگر Gutenberg ارائه می‌دهند. در نسخه‌های اخیر وردپرس، بحث‌هایی درباره ادغام مستقیم هوش مصنوعی در هسته وجود دارد که در سال‌های آینده ممکن است پیاده‌سازی شود.

آیا Gutenberg از چندزبانه پشتیبانی می‌کند؟

Gutenberg به‌طور پیش‌فرض از چندزبانه پشتیبانی نمی‌کند، اما با افزونه‌های ترجمه مثل WPML و Polylang یکپارچه می‌شود. این افزونه‌ها یک سوئیچ زبان در ویرایشگر Gutenberg اضافه می‌کنند که به کاربر اجازه می‌دهد محتوا را در زبان‌های مختلف ویرایش کند. اگر سایت شما چندزبانه است، پیش از انتخاب Gutenberg، سازگاری آن با افزونه ترجمه انتخابی‌تان را بررسی کنید.

آیا Gutenberg آینده دارد یا جایگزین می‌شود؟

Gutenberg به‌طور قطع آینده دارد و در سال‌های آینده به‌طور مداوم تکامل خواهد یافت. مسیر تحول آن به سمت FSE و ادغام با هوش مصنوعی است. Gutenberg به‌عنوان بخشی از هسته وردپرس، جایگزین نمی‌شود بلکه گسترش می‌یابد. در پنج سال آینده، انتظار می‌رود Gutenberg به یک ابزار طراحی کامل تبدیل شود که بتواند رقابت مستقیم با صفحه‌سازهای خارجی داشته باشد.

آینده Gutenberg و قدم بعدی شما

اگر این راهنما را با یک جمله خلاصه کنم، Gutenberg یک تحول بنیادی در نحوه ذخیره‌سازی، ویرایش و مدیریت محتوا در وردپرس است که در سه محور اصلی خلاصه می‌شود: تحول در ساختار محتوا (از HTML خام به JSON)، تحول در ویرایش بصری (از ویرایشگر ساده به ابزار طراحی کامل) و تحول در گسترش (از ویرایش محتوا به ویرایش کامل سایت). هیچ‌کدام از این تحولات، جایگزین کامل تحولات قبلی نیستند؛ بلکه در کنار آن‌ها رشد می‌کنند و در بلندمدت، بخش قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص می‌دهند.

قدم بعدی که پیشنهاد می‌کنم بردارید این است: ابتدا با استفاده از چارچوب شش‌سؤالی که در ابتدای این مقاله آورده‌ام، سطح مهارت خود، نوع سایت، نیاز به ساختار پیچیده، میزان وابستگی به صفحه‌ساز خارجی و افق برنامه‌ریزی خود را مشخص کنید. سپس روی یک محیط آزمایشی، Gutenberg را با همان محتوای واقعی سایت خودتان امتحان کنید و تفاوت‌های آن را با ویرایشگر فعلی‌تان بسنجید. اگر در آن تست عملی، Gutenberg به‌طور محسوس بهتر عمل کرد، آن‌گاه مهاجرت را برنامه‌ریزی کنید.

اگر تجربه‌ای از کار با Gutenberg دارید — چه موفق، چه ناامیدکننده — برایم جالب است که در دیدگاه‌ها بنویسید کدام بخش از این راهنما با تجربه شما هم‌خوانی داشت و کجا تفاوت دیدید. تجربه‌های واقعی شما، این راهنما را برای خواننده بعدی دقیق‌تر و کاربردی‌تر خواهد کرد. 🧱